الشيخ الطبرسي ( مترجم : عابدي )

195

الآداب الدينية للخزانة المعينية ( عربي - فارسي )

وسپس با احتياط وارد آب مىشود غوّاص نيست . مسائل اخلاقى نيز اين گونه اند كه اگر كسى عادت به فضائل اخلاقى كرده به طورى كه بدون تأمل به انجام آنها مىپردازد أو داراى ملكه فضائل اخلاقى است . اما كسى كه ابتدا مقدارى فكر مىكند و پس از تأمل به اين نتيجه مىرسد كه با عفت باشد يا به عدالت عمل كند أو داراى ملكه عدالت نبوده و از نظر اخلاقى نمىتوان أو را صاحب فضائل اخلاقى ناميد . از آنچه گذشت روشن شد كه : 1 - روح انسان موضوع علم اخلاق است نه بدن أو . 2 - بدن انسان و رفتار خارجى أو موضوع « آداب » است . 3 - وقتى يك عمل فضيلت اخلاقى يا رذيلت اخلاقى ناميده مىشود كه حكايت از حالتها وملكه هاى نفسانى نمايد . 4 - آن حالت يا ملكه بايد بطورى در نفس انسان رسوخ كرده باشد كه به آسانى قابل زوال نباشد . 5 - بايد اعمال اخلاقى بدون فكر وتأمل از انسان صادر شوند يعنى عادت به انجام كار خير داشته باشد . نكته ديگر آنكه : اين روح انسان كه موضوع علم اخلاق است داراى سه نيرو يا قوّه است : « توانايى شناخت » ، « توانايى جذب » ، « توانايى دفع » . روح را به جهت نيروى نخست « نفس مطمئنه » يا داراى قوه ناطقه گويند . و روح را با توجه نيروى جذب « نفس اماره » يا داراى قوه شهويه مىنامند . و روح را با در نظر گرفتن نيروى دافعه « نفس لوامه » يا داراى قوه غضبيه مىنامند .